نقش آموزش فنی و حرفه ای در توسعه منطقه ای   ترجمه متن مقاله مديرعامل شرکت ( دکتر رجب علی نيكوئي ) ارايه شده در اولين سمپوزيوم بين المللی " ديالوگ بين اتحاديه اروپا و کشورهای حوزه درياي خزر پيرامون توسعه پايدار و سياستهاي زيست محيطي در منطقه درياي خزر" محل برگزاری: دانشگاه برلن – مارس 2002         مقدمه آموزشهای حرفه ای، آموزش هايي است که فرد را برای احراز شغل، حرفه و کسب کار آماده کند ( نوآموزی ) و يا كارآيي و توانايي وی را در انجام آنها افزايش دهد . بنابراين آموزش های حرفه ای به دو طريق می تواند به رشد و توسعه اقتصادی کمک کند:  1- تامين نيروي کار ماهر مورد نياز جامعه از طريق دانش و توانايي تكنولوزيكي و آماده سازی اين نيروهاي انسانی برای مسئوليت هايي که در ساختار مدرن توسعه فنی و اقتصادی مورد نياز می باشند.  2- افزايش بهر ه وری نيروي کار علاوه بر اين ، آموزش و اشتغال دارای اثرات تبعی اجتماعی نظير تاثير در توزيع بهتر درآمد جامعه ( جلوگيري از معضلات اخلاقی و رفتاری در جامعه مخصوصاً در بين جوانان و تاثير در جلوگيري مهاجرت از روستا به شهر است ) افزايش مهاجرت از روستا به شهرها نه تنها اثرات سوء اقتصادی و اجتماعی دارد ، بلکه تاثير منفی اكولوژيكي داشته و درنهايت باعث صدمات جبران ناپذير به محيط زيست خواهد شد. اما روی آوری جوانان هر جامعه به آموزش های حرفه ای تابعی است از ميزان عواملی از قيبل : تخصيص منابع و امکانات کشور ( اعم از بخش دولتی و خصوصی ) برای اين منظور ، پاداش مادی و معنوی كسانيكه به اين آموزشها روی می آورند و شناخت آثار و ارزش اين آموزشها از طرف خانواده ها و اجتماع.  " ديالوگ منطقه ای آموزش فنی و حرفه ای " نه تنها برافزايش ارزش اجتماعی اين آموزشها می افزايد ، بلکه در توسعه پايدار منطقه تاثير تعيين کننده خواهد داشت. همكاريهاي فرامنطقه ای و مخصوصاً با اتحاديه اروپا و آلمان که تجربه مثبت همكاريها آموزشی در منطقه دارند ، می تواند باعث انتقال تکنولوژی مدرن در آموزشهای حرفه ای منطقه شود. بيان مسئله  1- آيا آموزش های حرفه ای در کشورهای منطقه از جايگاه و منزلت و موقعييت مطلوب كيفي و کمی برای تامين نيروي کار ماهر و توسعه سرمايه انسانی در راستای توسعه پايدار اقتصادی و اجتماعی برخودار می باشد؟  2- جوانان و سرمايه های انسانی برای تامين آينده خود به کجا دل بسته اند و چه هدفی را دنبال می کنند ؟  3- نقش بخش عمومی و بخش خصوصی برای تامين نيروي کار ماهر و مبارزه بابيكاري در جهت توسعه اقتصادی و اجتماعی چيست ؟  4- آيا رسانه های همگانی در جهت اشتغال و هدايت جوانان به مسير که توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی را ضمانت کند كارآيي لازم را دارند؟  5- اتحاديه اروپايي بطور اعم و آلمان بطور اخص چه نقشی در جهت تبادل نظر و تجربه و انتقال تکنولوژی پيشرفته در همه بخش های اقتصادی اعم از صنعت ، کشاورزی و خدمات و همچنين در زمينه تکنولوژی آموزشی برای توسعه پايدار منطقه می توانند ايفا کنند ؟   هدايت تحصيلي جوانان در دوره آموزش متوسطه تاثير مهمی در توسعه پايدار دارد . اگر گرايش به رشته های نظری ، يعني رشته هايي که برخلاف آموزشهای حرفه ای جهت گيري شغلی ندارند ، زياد باشد ، هرساله صدها هزار جوان علاقه مند به ورود به دانشگاه و مدارس عالی می باشند ، ولی چون ظرفيت مراکز آموزش عالی و همچنين بازار کار برای فارغ التحصيلان آنها محدود می باشد ، لذا آن عده ای که موفق نمی شوند وارد دانشگاه شوند به گروه انبوه جوانانی می پيوندد که عموماً از حداقل مهارت بـرای کار مفيد برخـودار نيستند. آن عـده ای هم که به دانشگاه می روند پس از فارغ التحصيل شدن به خاطر تكميل ظرفيت بازار کار آكادميكرها ، آنها هم به گـروه بيكاران می پيوندند ، مخصوصاً اگر سياست مشخص بازار کار در کشورها و در منطقه حاکم نباشد. به اين ترتيب هدايت جوانان به آموزشهای متوسطه دبيرستاني نه تنها در توسعه اقتصادی و اجتماعی تاثير مثبتی نمی گذارد ، بلکه اثـرات منفی مادی و معنوی آن آشکار است. اتلاف بهترين سالهای زندگی نوجوانان و جوانان که برای فراگيري و تعيين جهت زندگی آينده مناسب بوده است و ياس و نااميدي حاصل از آن ، از دست دادن انگيزه ها و شکوفا نشدن خلاقيت ها همه از آثار تبعی آن است که ضربه های جبران ناپذير بر رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها و منطقه وارد می سازد. هدايت نوجوانان و جوانان به سوی حرفه آموزی درجهت رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی مستلـزم بررسی علل و عوامل بـازدارنـده و استفاده از تجارب و دست آوردهای گذشته و حال ، چه در داخل و چه در خارج از کشورهای منطقه می باشد. با توجه به وضع موجود تامين نيروي کار ماهر در رشته ها و سطوح متفاوت و با نگاهی کوتاه به تحول و سرعت و پيشرفت تکنولوژی در تمام زمينه ها در سطح جهان و لزوم همسوئی آموزشهای فنی و حرفه ای با اين تحول به اين نتيجه می رسيم که در بعضی از کشورهای منطقه آموزشهای حرفه ای موفق نبوده و نتوانسته از نظر کمی و كيفي نقش مؤثر خود را به عنوان تامين کننده سرمايه انسانی در توسعه اقتصادی ايفا نمايد. علاوه براين ضعف تحقيق و توسعه در آموزشهای فنی و حرفه ای و ضعف آموزش و بازآموزی مربيان نيز وجود دارد. چاره انديشي آموزش فنی و حرفه ای زمانی به درستی تحقق می يابد و نقش حقيقي خود را در توسعه پايدار کشورها ايفا می کند که جايگاه و منزلت خود را در جامعه و مخصوصاً در بين جوانان و جويندگان کار بيابد. بايد جهت گيري شغلی بر عشق ورود به دانشگاه به خاطر صرفاً کسب مدرک غلبه کند و در باور جوانان بنشيند که اين خود نياز به بسترسازی فرهنگی و ملحوظ نمودن آن در سياست بازار کار دارد. با توجه به هزينه زياد و ویژگی آموزش فنی و حرفه ای از يك طرف و محدود بودن امکانات و ظرفيت دولت برای اجرای اين آموزشها از طرف ديگر ، به ناچار بايد بخش خصوصی نيز بطور فعال در آموزش حرفه ای مشارکت داشته باشد ، زيرا در انصورت علاوه بر افزايش کمی ، كيفيت آموزش نيز در اثر نزديك شدن آموزش به محيط واقعی کار ، ارتقاء يافت و با نياز بازار کار همسو خواهد شد. استفاده از تکنـولوژی پيشرفته آموزشی ، ارجحيت دادن به مهارتها و مسئوليت هاي كليدي نسبت به مهـارتها و تخصص های شغلی ، ايجاد حرکت تحقيق و توسعه در آموزش حرفه ای و برنامه ريزي دقيق و گسترده و مدرن برای آموزش و بازآموزی مربيان و مدرسان آموزش حرفه ای از جمله مواردی است که بايد همواره لحاظ شوند. بررسی و مطالعه پيرامون اين پيشنهاد و اجرای آنها به ديالوگ ، تبادل نظر و تجربه و هماهنگی و همکاری در سطوح ملی ، منطقه ای و فرامنطقه‌اي نياز دارد. برای این منظور بايد " ديالوگ منطقه ای آموزش فنی و حرفه ای " با حضور و مشارکت تمام متوليان و دست اندرکاران آموزش از قبيل مدارس و مراکز آموزش حرفه ای ، مؤسسات آموزشی و بازآموزی مربيان و مدرسان ، نمايندگان بنگاه های توليدي ، مؤسسات نظارتی ( مانند تشکل های صنفی و اقتصادی ) ، ادارات کار ، ساير تشکل های مردمی و نظاير آن نهادينه شود. در اينصورت می توان بين سيستم آموزش و سيستم اشتغال با توجه به نياز بخش های اقتصادی و زمينه های کاری منطقه هماهنگی ايجاد نمود. از اين طريق می توان به عنوان هدف به افزايش تاثير منابع انسانی و اهميت و محوريت آن در تغيير ساختار اقتصادی، مخصوصاً در ايجاد بخش های جديد اشتغال در منطقه که موجب کاهش بيكاري خواهد شد، دسترسی پيدا كنيم. در همكاري هاي منطقه ای، ارتباطات فرامنطقه ای قابل توجه می باشد. در اينجا مشخصاً برهمكاري هاي کشور آلمان در اين زمينه تاكيد می شود، مخصوصاً به علت تجربه همکاری طولانی در گذشته و آشنايي طرفيين از امکانات، تعامل و نگرش يكديگر. در اين همكاري هاي منطقه ای بايد آمـوزش توانيي ايجاد ارتبـاط (Communicability) و competence های مولتی فرهنگی به عنوان مهارتهای كليدي ارايه گردد. موضوع مهم ديگر اين است که در بنگاه های اقتصادی و واحـدهای توليدي بايد مديريت اقتصادی و اكولوژيكي اعمال شود. اين موضوع بايد يكي از عناوين آموزشی در دوره های آموزش فنی و حرفه ای باشد. در همكاريهاي فرامنطقه ای پيشنهادي فـوق الـذکر ، لـزوم حفـاظت از منـابع و محيط زيست در اصول سياست های حمايتي آلمان پيش بيني شده است. علاوه براين ، بهره بـرداری از تجارب و دانش فنی و ساير امکانات حمايتي شرکت ها و کنسرسيومبهاي فعال در منطقه در جهت بهبود و توسعه آموزشهای حـرفه ای کمک به توسعه پايدار منطقه خواهـد بـود. نمونه های عيني بـرای آنچه که در بالا گفته شد ، هم تجـربه عملی وجـود دارد و هم طرح آمـوزش حـرفه ای مشخص که به شرح زير به آنها اشاره می کنم:  1- پروژه پيلوت همکاری ايران و آلمان در زمينه آموزش فنی و حرفه ای با مشارکت اقتصاد و دولت آلمان (1985-1996) که در نتيجه آن پروژه تجارب بسيار ارزنده و مثبت مؤثر در مورد همکاری آموزشی بین دو کشور و دو فرهنگ حاصل شد و ثابت کرد که با اعمال مديريت صحيح و اتخاذ روش ، ساختار تشكيلاتي و مكانيزم مناسب و همچنين تفاهم و ديالوگ می توان به نتيجه رسيد و موفق بود و سيستم و تکنولوژی پيشرفته آموزشی را با شرايط ملی و منطقه ای منطبق نمود. (به منظور اخذ اطلاعات بيشتر به كليد درباره ما "توانمديهاي ما" مراجعه فرمائيد).  2- انجمن جديدالتاسيس Association of Petroleum Industry Engineering & Construction Companies (APEC) به عنوان يك NGO که محل تجمع شرکتهای مهندسی و پيمانكاري در زمينه نفت ، گاز و پتروشيمي می باشد ، در جهت تامين نيروي انسانی مورد نياز در پروژه های صنعت نفت در حرف و رشته ها ، سطوح و Funktion های متفاوت و متنوع يك طرح آموزش حرفه ای تهيه کرده است. با بعضی از شرکتهای خارجی که در ايران فعاليت دارند برای همکاری در اجرای اين پروژه صحبت شده است. از اين طريق می توان به نتايج و اهداف زير نايل شد: همکاری بخش خصوصی و دولتی در برنامه ريزي و اجرای طرح تامين منابع انسانی به منظور ايجاد زمينه اشتغال برای جوانان و جويندگان کار و کاهش بيكاري. > همکاری منطقه ای در زمينه آموزش حرفه ای متناسب با نياز و در جهت رشد توسعه پايدار . همکاری فرامنطقه ای و همکاری با شرکای خارجی و استفاده از تجارب و تکنولوژی پيشرفته در زمينه های کاربردی. سخن پاياني (جمع بندی ) صرفاً با تکنولوژی ، ابزار و ماشينهاي مدرن در بخش های صنعت ، کشاورزی و خدمات نمی توان " كيفيت " ايجاد نمود ، آموزش و بازآموزی حرفه‌اي و مديريت مطلوب نيز لازم است. در برنامه های توسعه پايدار منطقه ای ، آموزش حرفه ای و تامين و تجهيز نيروي انسانی با تاكيد بر موارد زير نقش محوری دارد : بايد طرح های جديد در مورد نوآموزی و بازآموزی حرفه ای جستجو و معرفی نمود. در اين راستا اجـرای پروژه های پيلوت فرامـرزی بصورت تبـادل تجارب بين المللی با کشورها و شرکتـها و كنسرسيومها می تواند راهکار قابل قبول باشد. در همين رابطه بررسی امکانات ايجاد زمينه های جديد شغلی و ايجاد هماهنگی در تهيه شرح شغل می تواند در تنظيم بازار کار منطقه مؤثر باشد. به منظور دسترسی به نتايج مؤثر و موفقيت ، بايد طرحها و برنامه های همکاری ، سيستم و تکنولوژی پيشرفته آموزش حرفه ای با شرايط ملی و منطقه ای منطبق شود. و بالاخره اينكه ، علی رغم وسعت کار و پيچيدگي موضوع ، امکان دسترسی به نقش آموزش حرفه ای در توسعه پايدار منطقه وجود دارد. شرط حصول به نتيجه و تعيين مسير مطمئن برای نيل به اين اهداف ، بايد هرچه زودتر " ديالوگ منطقه ای آموزش فنی و حرفه ای " را شروع کرد.