دیالوگ اروپا و کشورهای اسلامی                گزارش دکتر نیکویی – مدیرعامل شرکت ترفان مقدمه : بعد از وقایع 11 سپتامبر 2001 ، وزارت امور خارجه آلمان با تشکیل ستاد کاری "گفتگو (دیالوگ ) با جهان اسلام" روش جدید برای ایجاد ارتباط با کشورهای اسلامی اتخاذ نمود. بطور کلی هدف از این برنامه ، گفتگو با انسانها در این مناطق و کاهش چالشها، سوء تفاهمات و پیش داوریها اعلام شده است. در این راستا در سپتامبر 2002 نمایندگان چند کشور اسلامی و نمایندگان چند مؤسسه و بنیاد فرهنگی، آموزشی آلمانی و اروپایی در قالب اولین برنامه ویژه "گفتگوی فرهنگی اروپایی – اسلامی" در شهر برلن گردهم آمدند. حضار در این کنفرانس پیرامون تغییر ساختاری و توسعه آموزشهای فنی و حرفه ای در این کشورها به گفتگو و تبادل نظر پرداختند. طراحان این برنامه براین نظرند که گفتگو (دیالوگ) در زمینه آموزشهای حرفه ای نیز معانی و ادبیات زیر را دربر می گیرد : تشخیص مسایل مربوط به درک متقابل توجه به موضوعات جذاب و ارزیابی آنها بصورت متفاوت تشخیص نقاط مشترک > یاد بگیریم که برداشتهای متفاوت علت خاص خود را دارد برای رفع اشتباهات از یکدیگر بیاموزیم با برداشتهای متفاوت به یک روش منطقی دسترسی پیدا کنیم نیازها و علایق مشترک را شناسایی کنیم و بالاخره بر این اساس زمینه های همکاری را فراهم کنیم وزارت امور خارجه آلمان با هدف برقراری صلح و کاهش تشنج از طریق تداوم "دیالوگ اروپایی – اسلامی" در زمینه آموزش حرفه ای، دومین کنفرانس را در دسامبر 2003 در شهر بن برگزار کرد. نگارنده این گزارش که علاوه بر تحصیلات و تحقیقات در آلمان، حدود دوازده سال نیز به عنوان مجری پروژه همکاری ایران و آلمان در زمینه آموزش فنی و حرفه ای با سازمان آموزش فنی و حرفه ای وزارت کار و امور اجتماعی جمهوری اسلامی ایران و همچنین با مؤسسات آموزشی، تحقیقاتی و تولیدی آلمان در ارتباط بوده است، به عنوان کارشناس و مشاور در هر دو برنامه دیالوگ دعوت شده بود. چکیده مباحث دیالوگ به شرح زیر از نظر علاقه مندان عزیز می گذرد :  2- چکیده مباحث دیالوگ  2-1- دیالوگ 2002 در روزهای 29 و 30 سپتامبر 2002 حدود 40 نفر نماینده از کشورهای ازبکستان، افغانستان، ایران، پاکستان و ترکیه و از چند مؤسسه و بنیاد فرهنگی، پژوهشی و آموزشی آلمانی و اروپایی درشهر برلین گردهم آمدند تا پیرامون توسعه منابع انسانی از طریق تغییر ساختار آموزش (فنی و حرفه ای) به گفتگو و تبادل نظر و تجربه بپردازند. 2-1-1- چرا آموزش حرفه ای محور گفتگو (دیالوگ) ؟ چرا بجای گفتگو پیرامون مسایل سیاسی، امنیت منطقه ای، همکاری در زمینه ساخت و ساز و ایجاد تأسیسات زیربنائی و ... مبحث آموزش حرفه ای برای این دیالوگ انتخاب شده است ؟ آموزش حرفه ای در نقطه اتصال بین اقتصاد و جامعه قرار دارد. آموزش حرفه ای برای توسعه نیروهای کارآمد و سرمایه های انسانی و در نتیجه افزایش بهره وری تأثیر بسزایی دارد و مستقیماً در خدمت اقتصاد است. آموزش حرفه ای به جوانان مهارت می آموزد و بدین ترتیب موجب حضور یکپارچه آنان در ساختارهای اجتماعی یک کشور می شود. آموزش حرفه ای به جوانان کمک می کند که آنان شخصاً زندگی خود را سامان دهند و در قبال آن احساس مسئولیت کنند و این خود باعث کاهش بحرانهای اجتماعی خواهد شد. آموزش حرفه ای به طور عمیق در سنت ها و ارزشهای هر کشور ریشه دارد. برای مثال در اغلب کشورهای اسلامی سیستم های آموزش حرفه ای از اهمیت چندانی برخوردار نمی باشند، در حالیکه روشها و ساختارهایی وجود دارد که اغلب غیر رسمی و بصورت سنتی، دانش و تواناییهای حرفه ای از نسل قدیم به نسل جدید منتقل می شود. از بحث هایی که در چهارچوب یکپارچگی اروپا در زمینه آموزش حرفه ای بین کارشناسان درگرفت، این نتیجه حاصل شده است که امکان ایجاد و پرورش یک سیستم یکنواخت آموزش حرفه ای وجود ندارد. آنچه که می تواند به عنوان یک استراتژی مطرح باشد این است که از یکدیگر بیاموزیم و بررسی نماییم که کدام سیستم آموزش حرفه ای قابل انتقال به کشور دیگر می باشد و چگونه می توانیم بطور مشترک در جهت تغییر و نوسازی سیستم آموزشی همکاری نماییم. آموزش (فنی و حرفه ای) و توسعه آن، عرصه ای است که فضای آن، تبادل تجارب بین فرهنگها و جستجوی راهکارهای جدید در شرایط جهانی شدن از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ایجاد شبکه برای کارشناسان آموزش حرفه ای در کشورهای اسلامی یکی از اهداف این برنامه می باشد. شرکت کنندگان از ایجاد ارتباط با یکدیگر از طریق اینترنت و سایر رسانه های کلاسیک (مانند مجله های تخصصی ) استقبال کردند. علی رغم تفاوتهای نسبتاً زیاد در آموزش حرفه ای بین کشورهای اسلامی، مشترکات و ریشه های مشابه وجود دارد. دیالوگ این شانس را ایجاد نمود که مشکلات خاص هر کشور بصورت جمعی مورد بررسی قرار گیرند. کیفیت اطلاعات باید با توجه به تفاوتهای موجود در کشورهای مختلف ، همیشه کنترل و ارزیابی شوند. هرگز نباید نسخه آماده برای سیستم های آموزش حرفه ای پیچیده شود، بلکه انتظارات و نیازهای ویژه هر کشور باید همواره مدنظر باشد. مبحث سرمایه های انسانی و آموزش حرفه ای می تواند در گفتگوی فرهنگی به عنوان زمینه و روزنه درک بهتر تصمیم گیریهای سیاسی کشورها و همیاری و همکاری فی مابین تلقی گردد. این کنفرانس (دیالوگ ) صحنه تعاملی بود برای بحث پیرامون عناصر مؤثر و تغییر ساختار در آموزش حرفه ای در هر یک از کشورهای مدعو و همچنین تجربه ای بود که چگونه می توان از طریق گفتگوی دو جانبه در قالب همکاری بین المللی، زمینه های توسعه سیستم آموزش حرفه ای در سطح ملی را فراهم نمود. 2-1-2- گروههای کاری سه گروه کاری با حضور نمایندگان حاضر تشکیل و سؤالات زیر را مورد بررسی و تبادل نظر قرار دادند :   گروه کاری تغییر ساختاری در آموزش حرفه ای نقش دولت ، اقتصاد و ارزشهای سنتی برای ایجاد ساختارهای آموزشی در کشورهای اسلامی چیست ؟ آیا نقاط اشتراک جهت همکاریهای منطقه ای وجود دارد ؟ در همه کشورهای اسلامی حاضر در کنفرانس، حضور دولت در سیستم آموزش حرفه ای بسیار تعیین کننده، ولی نقش بخش خصوصی کم رنگ می باشد. در جهت اصلاح سیستم، این نسبت باید تغییر کند. امکانات همکاریهای منطقه ای بین کشورها و همچنین مسئولیت دولت و نحوه مشارکت بنگاههای اقتصادی در یک سیستم مؤثر آموزش حرفه ای باید بررسی و مشخص شوند.    گروه کاری تهیه برنامه های آموزشی متناسب با نیاز برنامه های آموزشی کاربردی و متناسب با نیاز چگونه باید تهیه شوند ؟ از طریق همکاریهای بین المللی و تبادل اطلاعات بین کشورهای همسایه، می توان هنگام رفرم در سیستم های آموزش حرفه ای مانع بروز اشتباهات شد. برنامه های آموزش مربیان و مدرسان، روشها و ابزار تجربه شده آموزشی، اطلاعات مربوط به محیط زیست و ایمنی و بهداشت کار باید به طرق مختلف بین کشورها مبادله شود.    گروه کاری حمایت از همکاریهای بین المللی در زمینه آموزش حرفه ای نیازها و انتظارات از شبکه منطقه ای به منظور حمایت از همکاریهای مشترک در زمینه آموزش حرفه ای چیست ؟ چه شرایطی باید برای ایجاد شبکه بین المللی پایدار به منظور همکاریهای آموزشی بین اروپا و کشورهای اسلامی و همچنین آسیای غربی و مرکزی فراهم نمود ؟ از طریق دیالوگ و همکاریهای منطقه ای و بین المللی نه تنها کارشناسان می توانند در تعامل با هم از تجارب هم بیاموزند، بلکه دیالوگ به استقرار صلح در منطقه کمک شایان توجهی می کند و لذا باید زمینه های گفتگو در سطح منطقه ای و بین المللی ایجاد شود. در این گردهمایی، دیالوگ هم به صورت ملاقات مستمر و هم از طریق رسانه اینترنت توصیه شد. به عبارت دیگر به منظور این همکاری، برقراری ارتباطات، مبادله تجارب و ایجاد تشکل کارشناسان ضرورت دارد. طرف ایرانی ضمن ارایه فهرستی از نمونه های همکاری مشترک آموزشی ( پیوست شماره 1 ) پیشنهاد نمود هریک از کشورهای اسلامی که دریک یا چند رشته، از نظر اقتصادی و آموزشی نسبت به سایر کشورها از تخصص و تجربه نسبی بیشتری برخوردار بوده و شرایط و ویژگیهای مناسبتری را دارا می باشد، با همکاری کشورهای اروپایی در آن رشته آموزشی، الگو و محور توسعه شود و سایر کشورهای اسلامی نیز به صورت شبکه به منظور بهره برداری از دست آوردهای رشته الگو، با یکدیگر ارتباط آموزش حرفه ای برقرار سازند. (پیوست شماره 2) در اینصورت علاوه بر صرفه جویی اقتصادی و ارتقاء کیفیت آموزش از طریق الگوسازی با استفاده از تجارب کشورهای پیشرفته اروپایی، بین کشورهای اسلامی از یک سو و کشورهای اسلامی با اروپایی از سوی دیگر روابط حسنه برقرار می گردد. 2-2- دیالوگ 2003 دومین "دیالوگ اروپایی – اسلامی" در زمینه آموزش حرفه ای از 3 تا 5 دسامبر 2003 با شرکت 38 نماینده از کشورهای ازبکستان، افغانستان، ایـران، پاکستان، تـرکیه و مصـر و مؤسسات فـرهنگی، آمـوزشی و تولیـدی و توسعه ای آلمان در شهر بن بـرگزار شد. 2-2-1- محورهای گفتگو و گروههای کاری نمایندگان کشورها و مؤسسات مدعو در سه روز در زمینه های : تبادل الگوهای متفاوت آموزش حرفه ای با توجه به شرایط فرهنگی شناسایی امکانات همکاری در زمینه آموزش حرفه ای نحوه حمایت از گفتگو بین کشورهای ذی ربط و ایجاد شبکه اینترنت باهم به گفتگو و تبادل نظر پرداختند. علاوه بر جلسات عمومی، شرکت کنندگان در پنج گروه کاری به شرح زیر، ضمن اشاره به مسایل و چالش های موجود، راهکارهایی را نیز مورد بررسی قرار دادند : گروه کاری آموزش حرفه ای در بخش غیر رسمی در این گروه، کشورهای شرکت کننده آمار و معضلات افراد بی سواد و همچنین نوجوانانی که مدرسه را ترک کرده اند مطرح نمودند. در مجموع همه کشورها، مخصوصاً افغانستان و پاکستان با درصد بالای بیسوادی و ترک تحصیل مواجه هستند. تأثیرات منفی اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی ناشی از مهاجرتهای بی رویه از روستاها در همه کشورهای مدعو مشهود است. و لذا در جلسات عمومی و گروهی کنفرانس (دیالوگ) لزوم بررسی پیرامون مبحث توسعه روستا با نگرشی جدید و علمی به صورت سیستم هماهنگ و یکپارچه توسط نگارنده گزارش مورد تأکید قرار گرفت. استانداردهای ملی در آموزش حرفه ای مؤسسات ملی آموزش حرفه ای در کشورهای شرکت کننده بررسی نحوه بهره برداری بهینه از اینترنت پلات فرم در جهت استمرار اهداف دیالوگ اروپایی – اسلامی گروه کاری همکاری مؤسسات دولتی و بخش خصوصی به منظور کاهـش هزینه های بخش عملی آموزش حرفه ای: در این گروه ضمن برشمردن قطب های مختلف اجتماعی، ارتباط بین آنها از یک سو و ارتباط هر قطب با سیستم آموزش حرفه ای از سوی دیگر به شرح زیر مطرح گردید. عوامل گوناگون از قبیل مسایل فرهنگی و یا علایق گروه های مختلف اجتماعی، آموزش فنی و حرفه ای را محصور کرده و تحت تأثیر قرار می دهند. دولت باید شرایطی را از قبیل مقررات و قوانین، آموزش های عمومی، آموزش مربیان و امکانات لازم برای ایجاد ارتباط بین همه طرفها به منظور تبادل نظر و بررسیهای جمعی درخصوص موضوعات مختلف آموزش حرفه ای فراهم نماید. ضمناً در جلسات عمومی این کنفرانس ، ضمن ارایه توضیحات پیرامون نظام آموزش عمومی و آموزش فنی و حرفه ای جمهوری اسلامی ایران ، به مکانیزم تجربه شده در پروژه مشترک آموزشی ایران و آلمان برای ایجاد ارتباط بین کشورها به منظور اجرای موفق پروژه های مشترک اشاره شد. از طریق مکانیزم مورد اشاره حدود دوازده سال همکاری مشترک دو کشور ایران و آلمان توسط اینجانب (نگارنده گزارش) پیگیری شد. 2-3- دیالوگ 2004 در ادامه مباحث دیالوگهای 2002 و 2003 ، دیالوگ 2004 با حضور نمایندگان کشورهای ازبکستان ، افغانستان ، الجزایر ، ایران ، پاکستان ، ترکیه ، تونس و مراکش از تاریخ اول تا سوم دسامبر 2004 در شهر کلن آلمان برگزار شد چندین مؤسسه بین المللی و آموزشی از چند کشور اروپایی نیز در این کنفرانس حضور داشتند. از جمهوری اسلامی ایران خانم محتشمی پور ، مدیر دفتر امور بانوان وزارت کشور ، آقایان پرفسور خسرو سعیدی (نماینده GTZ در ایران ) ، دکتر جواد سالاری ( از دانشگاه علم و صنعت ) و دکتر رجب علی نیکوئی ( مدیرعامل شرکت مشاوره ارتباطات بین المللی ترفان ) در این کنفرانس حضور داشتند. موضوعاتی که در این کنفرانس مورد تبادل نظر قرار گرفتند به شرح زیر می باشند : آموزشهای فنی و حرفه ای در بخش غیر رسمی همکاری بین بخش دولتی و عمومی و بخش خصوصی در زمینه آموزش فنی و حرفه ای استاندارهای ملی در آموزش فنی و حرفه ای مؤسسات ملی آموزش فنی و حرفه ای زنان و آموزش فنی و حرفه ای گزارش جامع در شرکت ترفان موجود است و متعاقباً در سایت درج خواهد شد. پیوست شماره 1 The Different Cooperation Possibilities of Europe and Islamic Countries , in Vocational Education and Training Context Providing training opportunities, especially in the field of advanced technologies, in each country, to offer services in Human Resources Management training and development, instructor training, and other vocational training courses. To create opportunities in issuing internationally recognized certificates for trainees, in different disciplines and levels. To establish vocational education / training information and statistics centers, for exchanging information’s. To establish vocational education / training / research centers, to exchange the findings to improve the vocational education and training processes. To develop human resources in Islamic countries in commercial, trades, and customs fields. To provide skills competency contests for young artisans and graduates of vocational training institutions of Islamic countries. To assist Islamic countries to establish qualified Human Resources Management Systems , to enable them to create employment opportunities in following manners : Providing Vocational training for re – employment of unemployed manpower. Providing counseling and consulting services for graduates of artizan , technician , high schools , junior colleges , and universities. Improving educational and training systems for job seekers and those willing to change their careers. To design, offer and implement specific vocational education and training projects, with cooperation and assistance of European companies.